Rayon, Modal, Tencel ve Viskoz Kumaşlar Gerçekten Doğa Dostu Mu?


Hızlı moda kültürü ile hayvanlardan veya yapay malzemeden elde edilen ve doğaya zarar veren kumaşların kullanımı arttı. Yün, ipek, polyester, akrilik, petrolden üretilen sentetik kumaşlar, hayvanlardan elde edilen deri ve göründüğü kadar masum olmayan pamuk kumaş. Bu durum yoğun karbon kullanımından okyanus mikro plastik kirliliğine kadar çevreye birçok zarar verdi. Moda sektörü belki de çevreye en çok zarar veren sektör. Ortalama bir Avustralyalı, her yıl 27 kilogram kumaş satın alıyor ve ardından bunun %85'ini çöp sahasına atıyor.




Fakat teknolojinin gelişmesi, insanların doğaya verdiği zararın farkına varması ve bilinçli tüketici kavramının ortaya çıkmasıyla yenilenebilir kaynaklardan elde edilen doğal polimer selüloz elyaflardaki artış oldu. Özellikle polyester gibi doğada çözünemeyen kumaşlar kullanımı ve cildimize verdiği his bakımından da çok sağlıklı seçimler değiller. Sürdürülebilir modanın yaygınlaşması ile moda sektöründe son yıllarda tercih edilen kumaşlardan bazıları rayon, modal, tencel ve viskoz. Bu kumaşların hepsinin üretimindeki aşamalar farklı olduğundan gerçekten çevre dostu olup olmadıkları ise bir tartışma konusu. Üretilen selüloz lifleri, odun hamuru gibi bitki bazlı malzemelerde bulunan selülozdan elde ediliyor, kimyasal işlemlerle işleniyor ve daha sonra iplik haline getiriliyor. Yani üretim sürecine kimyasal girdiği için tam anlamıyla çevre dostu sayılmazlar. Ayrıca her kumaşta olduğu gibi bu kumaşların üretiminde yüksek oranda enerji ve su harcanıyor ve salınan atıkların çevreye ciddi zararları var. Fakat sürdürülebilirliği önemseyen üretici firmalar, üretimi sürecinde da çevreye verilen zararı minimuma indirebilecek yöntemleri kullanabiliyor. Bu firmaların başında gelen, Avusturya çıkışlı Lenzing firması sürdürülebilir yöntemler kullanarak hasat ettiği ormanlardan elde edilen ağaçlar ile PEFC sertifikalı ilk olarak Lenzing Modal isimli alternatif kumaşı üretti. Bradley Üniversitesi’nde tekstil alanındaki uzmanlığı ile bilinen Profesör Carmen Keist rayonun moda endüstrisi için önemli bir elyaf olduğunu ifade ediyor.



Sözünü ettiğimiz alternatif kumaşları tanımamız gerekirse, ilk yarı sentetik elyaf olan rayon, en yaygın üretilen selülozlardan biri. Odun veya bambudan elde edilmesine bitki bazlı olmasına rağmen yarı sentetik bir kumaş. Üretimi için ağır toksik kimyasal işleme gerektiriyor ve genellikle ağartıcı, sodyum hidroksit, sülfürik asit, sodyum sülfat ve karbon disülfat kullanılıyor. Bu, rayonu yüksek etki kategorisine sokuyor, yani çevre dostu değil. Ancak rayonun en dikkat çekici özelliklerinden biri, yumuşaklık ve nefes alabilirlik gibi özellikler de dahil olmak üzere ipek, pamuk ve yün gibi diğer birçok kumaşı taklit edebilmesi. Rayon ilk piyasaya sürüldüğünde, doğal lifler piyasalara hakim oldu ve bu da onu finansal olarak daha ucuz bir alternatif haline getirdi.


Rayon

Rejenere selüloz liflerinin 1. nesli olarak geçen, suni bir ipek türü olan viskon ise odun hamurundan yapılıyor ve kapsamlı kimyasal işleme nedeniyle yine ne doğal ne de sentetik sınıfına giriyor. “Sahte ipek” olarak da adlandırılıyor ve genellikle Zara gibi perakendecilerde ipek yerine bulunuyor veya ucuz ve yumuşak bir malzeme olduğu için keten gibi diğer malzemelerle karıştırılıyor. Viskon, hafif ve yumuşak olmasını sağlamak için biraz farklı işlendiğinden diğer suni ipek türlerinden daha az dayanıklı olabiliyor ve şeklini kaybedebiliyor. Genellikle viskondan yapılan giysilerin yalnızca kuru temizleme veya elde yıkanması öneriliyor.



Viskon Bluz, Cossac


Modern bir suni ipek türü ise modal. Rejenere selüloz liflerinin 2. Nesli olarak da geçen bu inanılmaz derecede yumuşak ve lüks kumaş, rayon kumaş ailesine ait ve 1950’lerde Japonya’da geliştirildi. Kayın ağacı hamurundan diğer suni ipek türleri ile benzer kimyasal işlemler kullanılarak üretiliyor, daha az sodyum hidroksit ile daha çevre dostu hale geliyor. Modal, ıslandığında şeklini kaybetmemesi, daha az kimyasal içermesi nedeniyle çevre dostu olması ve rejeneratif bitki kullanımı gibi geleneksel suni ipek türlerinden ayıran birçok özelliğiyle harika bir malzeme olarak kabul ediliyor.



Modal İpliği

Çevre dostu olmasının bir diğer nedeni ise genellikle kapalı devre bir sistemde yapılması, yani işlem sırasında hiçbir kimyasal kullanılmamasının yanı sıra su israf edilmiyor. Modal kumaş giysilerin korunması için evde soğuk suda ve kurutucuda düşük ısıda yıkanması tercih ediliyor.


Modal

Modal kumaştan çok daha çevre dostu olan bir diğer örnek ise rejenere selüloz liflerinin 3. Nesli olarak liyosel ya da tencel kumaşlar. Tencel hakkında aslında bilinmesi gereken ilk şey, ismini aslında Avusturya çıkışlı bir markadan alması. Tencel'den bahsettiğimizde, aslında Avusturyalı tekstil şirketi Lenzing AG tarafından yaratılan Tencel markalı liyosel elyaflarından bahsediyoruz. Tencel markasına ait liyosel ile diğer liyosel türleri arasında büyük bir fark var.Bir ürünün tencel ticari markasını taşıması için Lenzing liflerinin en az %30'unu içermesi gerekiyor. Lenzing tencel liyoseli bu kadar özel yapan şey ise üretim sürecinde tercih edilen yöntemler ve kullanılan hammaddeler. Liyosel genellikle meşe ve huş ağaçlarından elde edilen odun hamurundan yapılıyor. Ancak Lenzing Tencel, doğal ormanlardan ve sürdürülebilir şekilde yönetilen ağaç çiftliklerinden hasat edilen okaliptüs ağacından yapılıyor.




Tencel kumaş

Tencel tişört, Summer of Pearl

Tencel liyosel kumaşlar inanılmaz derecede çok yönlü ve biyolojik olarak parçalanabilen malzemeden üretiliyor ve bu sayede tişörtlerden kot pantolonlara kadar birçok farklı giysiye dönüştürülebiliyor. Tencel, okaliptüs ağaçlarından elde edilen selülozdan veya bambudan da yapılıyor. Bu bitkilerin bakımı sırasında böcek ilacı gibi hiçbir kimyasal kullanılmamasına özen gösteriliyor. En az ipek kadar yumuşak yapısı, esnekliği ve cilde nefes aldırması bakımından birçok kumaştan daha pahalı olabiliyorlar. Üretimi sırasında kimyasallar kullanılsa da çevreye duyarlı olmuyorlar ve Lenzing'in yenilikçi kapalı döngü üretim süreci sayesinde doğaya karışmıyorlar. Bu aşamada kullanılan kimyasal çözücülerin %99'undan fazlasının geri dönüştürüldüğü ve sürekli olarak yeniden kullanıldığı anlamına geliyor ve bu da Lenzing elyaf üretimini çevre dostu hale getiriyor.



Lenzing kumaş elbise, Maria Stanley


Lenzing firmasına ait elyaflar, viskoza sürdürülebilir bir alternatiftir, kapalı devre sistemler ve sertifikalı ve kontrollü üretim ve imha dışında yine de odun hamurundan yapılıyorlar. Bu malzeme, geleneksel viskona göre %50'ye kadar daha az emisyon ve su harcıyor, yenilenemeyen enerjinin kullanımını önemli ölçüde azaltıyor. Avustralyalı moda markası Spell, tasarımlarında Ecovero kullanmaya başlayan ilk yerel şirketlerden biri.


Tencel, yumuşaklık, rahatlık, nefes alabilirlik ve nem emilimi söz konusu olduğunda modal kumaşlar ile pek çok benzerlik paylaşıyor. Doku açısından sizin için temel fark, modalın biraz daha hassas bir dokunuş ve his vermesi. Daha yumuşak hissettirir ve genellikle tencele kıyasla daha hafif ve daha ince kumaşlar halinde yapılyor.


Kısacası çevreye zarar veren kumaşlara alternatif olarak üretilen sürdürülebilir kumaşların da üretim sürecinde oldukça hassas davranılması gerekiyor. Son yıllarda tüketicilerin aldığı ürünlerin üretim sürecine ve ham maddesine dikkat kesilmesi ile özellikle moda ve kozmetik sektöründeki firmalar tüm üretim sürecini şeffaflıkla tüketiciye sunmaya başladı. Fakat tam anlamıyla emin olmak için bu konuda hala daha uzun bir araştırma yapılması gerekiyor.


Kaynak


https://thegreenhubonline.com/2020/10/15/what-is-rayon-is-it-sustainable-are-these-fabrics-actually-eco-friendly/


https://www.fabricromance.ie/blogs/journal/everything-you-need-to-know-about-tencel-and-modal


https://www.lenzing.com/de/produkte/tenceltm





48 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör